Zarządzanie bezpieczeństwem w Unii Europejskiej wobec globalnych zagrożeń

W ramach międzynarodowej konferencji naukowo-szkoleniowej, która miała miejsce 17 listopada br. w Józefowie, odbyła się szeroka dyskusja na temat zarządzania bezpieczeństwem. Tematem przewodnim obrad było: Zarządzanie bezpieczeństwem w Unii Europejskiej wobec globalnych zagrożeń. Gospodarzem spotkania była Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide De Gasperi.
Organizatorzy konferencji, wysunęli tezę iż współczesny świat nie pozostaje pozbawiony odczuwalnych i realnych zagrożeń, których genezy należy upatrywać w napięciach politycznych, ekonomicznych, nacjonalizmie, antagonizmach etnicznych czy religiach. Ponadto sprzeczność i zróżnicowanie interesów generuje niebezpieczeństwa o wielorakim charakterze: od konfliktów zbrojnych i zamachów terrorystycznych do przestępczości pospolitej i zorganizowanej, ekscesów chuligańskich, infekowania systemów informatycznych czy korupcji.

Co więcej, obok niebezpieczeństw wywoływanych postawą i działalnością człowieka, niebagatelnego znaczenia dla bezpieczeństwa nabierają też kataklizmy naturalne. Proces globalizacji powoduje, że również zagrożenia o charakterze międzynarodowym szybko stają się realnym niebezpieczeństwem destabilizującym bezpieczeństwo krajowej bądź lokalne. Wokół tych myśli skupione były wystąpienia prelegentów.
W skład komitetu honorowego konferencji weszli: Marszałek Sejmu RP – Bronisław Komorowski, Szef Sztabu Generalnego WP – Franciszek Gągor, Komendant Stołeczny Policji – Adam Mularz oraz Biskup Polowy Wojska Polskiego – Tadeusz Płoski. Wśród prelegentów znaleźli się: prof. Jerzy Bałandynowicz, prof. Witold Pokruszyński, prof. Stanisław Pikulski, prof. Jacek Zabłocki, dr Mariusz Sokołowski, prof. Andrzej Misiuk, prof. Józef Bednarek, prof. Bronisław Sitek.
Jednym z gości, a jednocześnie prelegentów podczas konferencji był ekspert Instytutu Badań i Analiz Politologicznych – Łukasz Polinceusz.

Pełen tekst wystąpienia:

Ewolucja systemu kierowania bezpieczeństwem Polski (ang. The evolution of national security’s managing system in Poland)

National security’s managing system has been evolving along with changes of security conceptions. Now it looks differently to how it looked during Warsaw Pact period, when majority of initiatives was stimulated by Soviet Union. Since 1950s the main part in national security’s managing system was taken by Council of State and Country Defense Committee. Nevertheless most of decisions came under consultations in Moscow. Along with political changes in East-Central Europe, which taken place in late 80s and early 90s, regulations of security’s managing system in Poland has changed. It happened mostly because of amendment to constitution passed in April 7th 1989. First document in which national security’s managing system was widely presented was Security and defense strategy policy (1992). New way in building security’s managing system began in April 2nd 1997 when new constitution entered into force. Until this moment an integrated strategic centre which could be fully responsible for national security policy has not been created. Most of ministries as well as the President has security departments but their activities aren’t coordinated. Creating extensive national security’s managing system is still one of the most important things to do by authorities.

Wraz ze zmianami koncepcji bezpieczeństwa w latach 90., ewoluował także cały system kierowania bezpieczeństwem, uważany na jedną z podstawowych funkcji wszystkich organów władzy i administracji publicznej. Przyjmuje się, iż kierowanie bezpieczeństwem narodowym „obejmuje działalność […] mającą na celu przygotowanie i bieżące utrzymywanie systemu bezpieczeństwa […] oraz kierowanie jego funkcjonowaniem w czasie kryzysu i wojny. Całość organów władzy i administracji odpowiedzialnych za realizację zadań bezpieczeństwa państwa, powiązanych informacyjnie i pozostających w ustanowionych prawnie relacjach kompetencyjnych, wraz z ich aparatem pomocniczym (administracyjnym, sztabowym, organizacyjnym) oraz niezbędną infrastrukturą, stanowi system kierowania bezpieczeństwem narodowym”.¹
Naturalnie inny charakter przyjmowała owa działalność w okresie Układu Warszawskiego, inaczej wygląda to obecnie. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż od połowy lat 50. narodowa inicjatywa była stymulowana przez Związek Radziecki. Samodzielność strategiczna wymusiła zmiany, lecz ich przebieg napotykał na pewnego rodzaju opory, głównie za sprawą sposobu myślenia, bardziej jeszcze przystającego do minionej epoki. Dopiero koniec lat dziewięćdziesiątych przyniósł rozmach w pracach nad stworzeniem unowocześnionego systemu kierowania.
Warto jednak przeanalizować proces zmian w podejściu do kierowania bezpieczeństwem. System ten w okresie Układu Warszawskiego bazował na założeniach przyjętych w Układzie o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej zawartym pomiędzy członkami Układu oraz w Statucie Zjednoczonych Sił Zbrojnych. Jego narodowy charakter musiał współgrać z zapisami wyżej wymienionych dokumentów. Opierał się na Konstytucji    z 22 lipca 1952 roku, która odpowiadała zapisom zawartym w Konstytucji ZSRR z 1936 roku.
O ile współcześnie możemy przyjąć, iż optymalny model systemu kierowania, z uwzględnieniem konieczności działania w sytuacjach zagrożeń, powinien obejmować trzy podstawowe elementy: decydenta, organ doradczy oraz organ sztabowy², to w przypadku okresu polskiej przynależności do Układu Warszawskiego, taki podział się rozmywa i nie ma całkowitego zastosowania.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż w przyjętej ówcześnie strukturze władzy „[…] urząd prezydenta był zbędny, naruszał bowiem pionową konstrukcję (struktury aparatu państwowego) zakładającą, że na czele państwa winna stać nie jednostka, lecz zgromadzenie przedstawicielskie. Konstytucja więc odrzuciła ten urząd, powierzając sejmowi zwierzchnictwo nad organami wykonawczymi”.³
Naczelnym organem władzy państwowej, wzorowanym na Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, została Rada Państwa. Jej skład określał artykuł 24 Konstytucji, który przewidywał, że zasiadać w niej będą Przewodniczący Rady Państwa, czterej zastępcy Przewodniczącego, Sekretarz Rady Państwa oraz dziewięciu członków.⁴      
Do kompetencji, tego w istocie kierowniczego gremium, należała obsada stanowisk cywilnych i wojskowych, ratyfikacja umów międzynarodowych (w tym między innymi Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej). Rada mogła wprowadzić stan wojenny na części lub na całym terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jeżeli wymagał tego wzgląd na obronność lub bezpieczeństwo państwa. Z tych samych powodów mogła ogłosić częściową lub powszechną mobilizację.
 „Stosownie do postanowień artykułu 6 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony […], organem właściwym w sprawach obronności i bezpieczeństwa państwa jest Komitet Obrony Kraju. Do jego zadań należy w szczególności:
ustalanie generalnych założeń obrony […]; rozpatrywanie głównych zagadnień dotyczących obronności i bezpieczeństwa Państwa oraz wytyczanie kierunków działania w tej dziedzinie […]; wykonywanie innych zadań w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa”.⁵
Należy zwrócić uwagę, iż część kompetencji Komitet Obrony Kraju sprawował wraz z Radą Ministrów. Istotny jest też fakt, iż dopiero od 1967 roku zostały określone zadania tego organu. Do tego czasu całość odpowiedzialności spoczywała na Radzie Państwa.
 Ze względu na fakt, iż Konstytucja nie regulowała w stopniu wystarczającym stosunków pomiędzy podstawowymi organami państwa, które winny odpowiadać za system bezpieczeństwa Polski, duży wpływ na kształt owego systemu miały dokumenty Układu.
Organem, który determinował kwestie polityki bezpieczeństwa wewnątrz całego systemu, w tym rzecz jasna także w Polsce, był Doradczy Komitet Polityczny⁶, „[…] w którym każde Państwo […] będzie reprezentowane przez członka rządu lub innego specjalnie wyznaczonego przedstawiciela”⁷. W pracach Komitetu brali najczęściej udział pierwsi sekretarze partii komunistycznych, prezesi rady ministrów, ministrowie spraw zagranicznych oraz ministrowie obrony. W gremium tym uczestniczył też ówczesny naczelny dowódca Zjednoczonych Sił Zbrojnych.
 W tym miejscu warto odnieść się do roli, jaką w Ludowym Państwie Polskim, pełniła Rada Ministrów oraz Minister Obrony. Konstytucja z 1952 roku stwierdza, iż w zakresie bezpieczeństwa państwa, Rada Ministrów sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju i organizacji sił zbrojnych oraz określa corocznie kontyngent obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej. Brak jest jednak w ustawie zasadniczej omówienia kompetencji Ministra Obrony. Wiadomo jednak, iż wchodził on w skład Rady Ministrów. Osoba, która pełniła tą funkcję, była także zazwyczaj wojskowym, Dowódcą Sztabu Wojska Polskiego. Co więcej, podlegał on Najwyższemu Naczelnemu Dowódcy ZSZ w Moskwie.
 Ze względu na brak prawnych uregulowań w zakresie sprawowania kontroli nad całością systemu kierowania bezpieczeństwem, Polska ukierunkowywana była a także czerpała wzorce ze Związku Radzieckiego.⁸
Cała struktura administracyjno-wojskowa czasu Układu Warszawskiego oparta była  w dużej mierze o scentralizowany system kierowania. Mimo narodowego charakteru urzędu Ministra Obrony, Komitetu Obrony Kraju oraz Rady Państwa, szereg decyzji podlegało konsultacjom w Moskwie.
Wraz ze zmianami politycznymi w Europie Środkowo-Wschodniej, do jakich doszło pod koniec lat 80. i na początku 90., w Polsce zmieniły się uregulowania prawne odnośnie systemu kierowania bezpieczeństwem. Stało się tak głównie za sprawą, uchwalonej 7 kwietnia 1989 roku, nowelizacji konstytucji, która dotyczyła utworzenia stanowiska prezydenta, wraz z równoczesną likwidacją dotąd istniejącej Rady Państwa.
„Zgodnie z nowelizacją Konstytucji, prezydent stał się najwyższym przedstawicielem państwa polskiego w stosunkach wewnętrznych i międzynarodowych. Winien czuwać nad przestrzeganiem konstytucji, stać na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa, nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium oraz przestrzegania międzypaństwowych sojuszy politycznych i wojskowych”.⁹
Kompetencje prezydenta uznano za dość szerokie, przyznając mu w zakresie polityki bezpieczeństwa, przewodniczenie Komitetowi Obrony Kraju. Dotychczasowe kompetencje Rady Państwa w znacznej mierze przeszły na prezydenta, który uzyskał między innymi możliwość wprowadzania stanu wojennego w razie zewnętrznego zagrożenia.
Zarządzeniem prezydenta z 13 grudnia 1991 roku, ustalono zasady i tryb działania Komitetu Obrony Kraju oraz zakres funkcjonowania Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Między innymi poprzez wspomniane zarządzenie, zaczęła się stopniowa praca nad wprowadzaniem regulacji w kwestiach bezpieczeństwa państwa i kierowania nim, która zasadniczo trwa do chwili obecnej.
Od czasu przemian systemowych w Polsce, w skład Komitetu wchodzili: Przewodniczący Komitetu – Prezydent RP, dwaj zastępcy – Prezes Rady Ministrów i Minister Obrony Narodowej oraz Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Minister Spraw Zagranicznych, Minister Spraw Wewnętrznych, Minister Finansów, Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego i Sekretarz Komitetu.
Głównym zakresem działania Komitetu było rozpatrywanie spraw dotyczących bezpieczeństwa narodowego, „[…] w tym obronności i bezpieczeństwa państwa, bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz ochrony […] obywateli”.¹⁰
Zadania Komitetu Obrony Kraju, w myśl zapisów zarządzenia, były wykowywane przy pomocy Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Zakres działalności Biura był stosunkowo szeroki i obejmował między innymi: „gromadzenie i przedstawianie informacji o stanie bezpieczeństwa narodowego […]; definiowanie zagrożeń tego bezpieczeństwa oraz opracowywanie propozycji sposobów ich usunięcia lub zmniejszenia; […] wykonywanie innych zadań ustalonych przez Komitet”.¹¹ Biuro Bezpieczeństwa Narodowego jest urzędem państwowym utworzonym na podstawie art. 11 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej. „Do zakresu działania BBN, jako urzędu państwowego  działającego w sferze bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego państwa, należy w szczególności realizowanie powierzonych przez Prezydenta RP zadań w zakresie bezpieczeństwa i obronności, wynikających z jego konstytucyjnych uprawnień do sprawowania zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi oraz obowiązku stania na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium. Biuro jest merytoryczno-organizacyjnym zapleczem (funkcja sekretariatu)  Rady Bezpieczeństwa Narodowego”.¹²
Warto jest w tym miejscu odnieść się do zapisów koncepcji bezpieczeństwa z początku lat dziewięćdziesiątych, które określają organy kierowania odpowiedzialne za realizację zadań obronnych. Doktryna obronna z 1990 roku mówi, iż zwierzchnikiem sił zbrojnych jest Prezydent RP. Na okres wojny Sejm mianuje zaś Naczelnego Dowódcę. Podobny charakter przyjmują zapisy Polityki bezpieczeństwa i strategii obronnej z 1992 roku, gdzie w części System kierowania obronnością, Prezydent koordynuje wypracowanie strategii obronnej państwa i ustala główne kierunki rozwoju. „Zasadnicze funkcje […] w czasie pokoju określa Konstytucja RP. Realizują je: Prezydent […] oraz Prezes Rady Ministrów i Rada Ministrów. Kierowanie obronnością państwa sprawują wszystkie organa władzy i administracji państwowej i samorządowej […]. Ich wspólnym celem jest przygotowanie i utrzymanie na odpowiednim poziomie potencjału obronnego państwa w czasie pokoju oraz sprawne rozwinięcie i skuteczne wykorzystanie tego potencjału w przypadku zagrożenia i wojny. […] Organem wykonawczym Prezydenta jest Biuro Bezpieczeństwa Narodowego. Główne zadania obronne na szczeblu rządowym przypadają Ministrowi Obrony Narodowej oraz Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Ministrowi Spraw Zagranicznych. […] Najwyższymi ośrodkami decyzyjnymi w okresie zagrożenia i wojny są: Prezydent i Rząd”.¹³ W tej części dokumentu znalazło się także odniesienie do roli jaką pełnią wojewodowie. Byli oni upoważnieni do podejmowania decyzji w sprawach obronności, które obowiązywały wszystkie podległe im jednostki administracyjne, gospodarcze oraz samorządowe.
W dokumencie z 1992 roku, po raz pierwszy w tak szeroki sposób został przedstawiony system kierowania. We wcześniej przyjętych koncepcjach kwestia ta, była jedynie zaznaczona fragmentarycznie. 
Kolejnym etapem w ewolucji omawianego systemu, jest Ustawa konstytucyjna z 17 października 1992 roku, tak zwana Mała Konstytucja, która nie wprowadzała zasadniczych zmian dotyczących pozycji prezydenta, ani innych organów władzy. Odpowiedzialność nad kierowaniem bezpieczeństwem państwa, w dalszym ciągu spoczywały na Radzie Ministrów oraz Prezydencie. Dopiero wraz z wejściem w życie 2 kwietnia 1997 roku Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wiele zapisów nabrało nowego brzmienia i uległo przekształceniu. Zasadniczo od tego momentu rozpoczyna się nowa droga w budowaniu systemu kierowania bezpieczeństwem, którego finału wciąż nie widać. Współcześnie bowiem wciąż wiele kwestii nie zostało rozstrzygniętych.
Na początek należy zwrócić uwagę na zapis artykułu 10 Konstytucji, w którym zostało przedstawione dość nietypowe rozwiązanie. Mianowicie władzę wykonawczą w Polsce sprawują dwa niezależne od siebie organy – Prezydent i Rada Ministrów. Uwzględniając raz jeszcze, iż system kierowania winien obejmować trzy podstawowe elementy (decydenta, organ doradczy oraz organ sztabowy), mamy do czynienia z sytuacją gdzie decydent ma strukturę dwuczłonową.
„Co do funkcjonowania państwowego ogniwa decyzyjnego w czasie pokoju najważniejsze jest zatem sprecyzowanie kompetencji Prezydenta i Rady Ministrów w zakresie bezpieczeństwa narodowego, w tym relacji między nimi. Kompetencje Prezydenta winny dotyczyć głównie najważniejszych (strategicznych) spraw związanych z operacyjnym funkcjonowaniem państwa w warunkach zagrożenia i wojny […], zaś Rady Ministrów - spraw związanych z bieżącymi przygotowaniami państwa w dziedzinie bezpieczeństwa i ich finansowaniem”.¹⁴
Biorąc pod uwagę wspomniany wyżej podział, a także analizując treść znowelizowanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony, można wyszczególnić funkcję obu organów decyzyjnych.¹⁵ Jednocześnie należy pamiętać, iż to nie ustawa o obowiązku obrony, ani jakiekolwiek zarządzenie określają kompetencje organów państwa w systemie kierowania bezpieczeństwem Polski. Najważniejszym dokumentem w tym zakresie jest Konstytucja RP z 1997 roku. To właśnie na podstawie ustawy zasadniczej jest budowany cały system i wszelkie rozwiązania.
„Prezydent – zgodnie z postanowieniami konstytucji – należy do organów władzy wykonawczej (wraz z Radą Ministrów). Niewątpliwie jednak władza wykonawcza bardziej należy do rządu niż do prezydenta. W każdym razie z treści rozdziału piątego konstytucji poświęconego prezydentowi wynika, że twórcy ustawy zasadniczej nie zamierzali włączać prezydenta do bieżącej gry politycznej, do bieżącej polityki państwa. Prezydent został usytuowany bardziej jako arbiter czuwający nad równoważeniem władz, nad sprawnym, możliwie bezkolizyjnym funkcjonowaniem władzy państwowej i niezakłóconą ciągłością instytucji państwowych”.¹⁶
 Prezydent RP stoi na straży i suwerenności bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium. Pozostaje najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, sprawując tą funkcję w czasie pokoju, za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej. „[…] Mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów Sił Zbrojnych […]. Na czas wojny, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, mianuje Naczelnego Dowódcę […]. W tym samym trybie może […] go odwołać”.¹⁷
 W chwili, gdy Sejm RP nie może zebrać się na posiedzeniu, Prezydent postanawia o stanie wojny. Natomiast w razie zewnętrznego zagrożenia państwa, zbrojnej napaści lub, gdy z umów międzynarodowych wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji (tak dzieje się w przypadku członkostwa Polski w NATO), na wniosek Rady Ministrów, jest upoważniony do wprowadzenia stanu wojennego na części lub na całym terytorium państwa.
 „Jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, Prezydent na wniosek Rady Ministrów wydaje rozporządzenia z mocą ustawy w zakresie i w granicach określonych w artykule 228 […]. Rozporządzenia te podlegają zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu. Mają one charakter źródeł powszechnie obowiązującego prawa”.¹⁸
 Ponadto, jak mówi artykuł 230 ustęp 1 Konstytucji, Prezydent w razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego – na wniosek Rady Ministrów – może wprowadzić, na czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni, stan wyjątkowy na części lub na całym terytorium państwa.
 Z pewnego rodzaju linii podziału kompetencyjnego, w strukturze decydowania, pomiędzy Prezydentem oraz Radą Ministrów (wraz z Parlamentem) jednoznacznie wynika, iż Głowa Państwa odpowiada za koncepcje i plany funkcjonowania państwa w razie zaistnienia zagrożeń. Rada Ministrów natomiast decyduje o sposobie, tempie i zakresie bieżących przygotowań państwa w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego. Poprzez opracowywanie budżetu państwa, ma także głos decydujący w kwestii nakładów na bezpieczeństwo i obronność. Rola Prezydenta w tym zakresie jest pośrednia.
 „Ważny jest jednak nie tylko podział kompetencji między Prezydentem i Radą Ministrów, ale także ustanowienie zasad współdziałania tych dwóch organów […]. Wydaje się, iż logicznym kierunkiem postępowania powinno być sprecyzowanie w ustawie roli i zasad działania Rady Gabinetowej, jako konstytucyjnego organu wspólnej pracy Prezydenta i Rady Ministrów w sprawach szczególnej wagi […]. Rada Gabinetowa winna przejąć konsultacyjno-koordynacyjną  część dotychczasowych uprawnień Komitetu Obrony Kraju”.¹⁹
 Ważne w części dotyczącej decydenta w systemie kierowania bezpieczeństwem, jest ustalenie funkcji Ministra Obrony Narodowej. Zakres działań Ministra reguluje ustawa o urzędzie Ministra Obrony Narodowej, w której czytamy, iż kieruje on w czasie pokoju całokształtem działalności Sił Zbrojnych, przygotowuje założenia obronne państwa, a także między innymi realizuje generalne założenia, decyzje i wytyczne Rady Ministrów w zakresie obrony.²⁰
 Przedstawienie organu doradczego, który winien współtworzyć system kierowania bezpieczeństwem Polski, należy zacząć od odniesienia się do artykułu 135 Konstytucji, który stwierdza, iż „organem doradczym Prezydenta […] w zakresie wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego”.²¹ „Niestety ten najważniejszy wszakże w państwie kolektywny organ doradczy nie funkcjonuje właściwe. Były poważne trudności z jego składem i uruchomieniem. Powstał wreszcie w formule eksperckiej. Mówiąc o funkcjonowaniu tego organu należy przede wszystkim zauważyć, ze nie zajmuje się on bezpieczeństwem narodowym systemowo, funkcjonuje wedle reguły ad hoc, ustosunkowując się do bieżąco i doraźnie, okolicznościowo pojawiających się problemów”.²² Można zatem uznać, iż forma tego organu powinna ulec modyfikacji, przyjmując większą odpowiedzialność za podejmowanie decyzji w zakresie bezpieczeństwa państwa. Rada mogłaby przyjąć formę gremium najważniejszych organów państwa, na czele których stałby Prezydent. Póki co takie rozwiązanie nie ma konstytucyjnego umocowania.
 Bardziej jednak istotny i problematyczny w tym zakresie jest brak organu doradczego, działającego przy Radzie Ministrów. Nasz system prawny nadał tylko odpowiednie kompetencje Radzie, pozbawiając ją doradczego organu, który na czas pokoju mógłby współpracować z Radą Bezpieczeństwa Narodowego. Obecnie jednym organem, który podlega bezpośrednio Radzie Ministrów, jest Komitet Spraw Obronnych. Niemniej zakres działania tego organu jest zbyt wąski, aby mógł podejmować wszelkie kwestie związane z bezpieczeństwem narodowym. Być może dobrym rozwiązaniem byłoby przekształcenie Komitetu i rozszerzenie jego kompetencji.
 Kolejną kwestią, przy omawianiu elementów bezpieczeństwa państwa, jest odniesienie do organu sztabowego. W tym miejscu jednak pojawia się szereg zaniedbań ze strony państwa. W Polsce bowiem, nie istnieje jedno, zintegrowane centrum strategiczne, które w sposób długofalowy mogłoby odpowiadać za politykę bezpieczeństwa.
 Obecnie trwa dyskusja w kręgach specjalistów, gdzie w systemie państwa owo centrum, mogłoby być ulokowane. Najlepszym chyba rozwiązaniem, byłoby utworzenie organu, całkowicie niezależnego od żadnego z resortów, a także od Prezydenta. Niezależność jednak, nie miałoby oznaczać braku podległości. Pojawia się tylko w tym miejscu pytanie, który z organów państwowych odpowiadałby za to centrum.
 Współcześnie każdy z resortów oraz urząd Prezydenta, posiada swego rodzaju departament bezpieczeństwa, przyjmując w każdym z urzędów różną nazwę.               
 Widać zatem, iż pewne kwestie z zakresu kierowania bezpieczeństwem państwa, wciąż zostają nierozstrzygnięte. Istnieje wiele opinii i planów, co do stworzenia jak najlepszego systemu. Systemu, który szczególnie jest Polsce potrzebny w odpowiedzi na nowy rodzaj zagrożeń, przed jakimi znalazł się nasz kraj. Póki co jednak większość z planów pozostaje jedynie na papierze. Brak jest żywej, publicznej dyskusji, a przyjmowane rozwiązania przyjmują charakter krótkoterminowy.
Dyskusja na ten temat ożyła po raz kolejny po zamachach w Londynie w 2005 roku, kiedy to politycy uświadomili sobie niedociągnięcia polskiego systemu. Pojawiły się na nowo głosy, iż w sytuacji kryzysowej, Polska nie będzie dostatecznie przygotowana na odparcie zagrożeń. Coraz częściej widzi się bowiem, iż skuteczność Strategii Bezpieczeństwa Narodowego uzależniona jest od skoordynowanego działania wszystkich instytucji państwowych, działających w ramach kompleksowego systemu. W tym miejscu warto byłoby przytoczyć słowa byłego Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego Jerzego Bahra, który twierdzi, iż „zacząć trzeba od kwestii podstawowych: od uporządkowania prawnych aspektów działania państwa w sytuacjach kryzysowych. […] Ustawa o zarządzaniu kryzysowym powinna w sposób jednoznaczny określać merytoryczne i organizacyjne ramy kierowania bezpieczeństwem przez Radę Ministrów, przede wszystkim poprzez utworzenie podległej premierowi instytucji ds. zarządzania sytuacjami kryzysowymi oraz wyznaczenie kompetencji i struktury tej jednostki. Chodzi o efektywne analizowanie danych pozyskiwanych z resortowo rozproszonych sensorów, programowanie przedsięwzięć zapobiegawczych, ujednolicenie procedur, a także edukację społeczeństwa oraz szkolenie specjalistów”.²³
Z całą pewnością zatem, tematyka kierowania bezpieczeństwem państwa, wymaga większej uwagi ze strony osób i instytucji do tego powołanych. Nie może być bowiem mowy, aby na progu XXI wieku, w obliczu wielu zagrożeń, w tym terroryzmu międzynarodowego, brak było odpowiednich przepisów wykonawczych,  a co więcej odpowiedniego działania na tym polu. Budowa odpowiednio przygotowanego i kompleksowego systemu kierowania bezpieczeństwem, wciąż pozostaje jednym z wyzwań przed którym stoi nasz kraj.  Działalność instytucji i agend państwowych powołanych w celu ochrony obywateli winna być zrewidowana. Pozostaje mieć nadzieję, że wkrótce będziemy świadkami narodowej dyskusji nad planem odpowiedniego funkcjonowania i działania systemu kierowania bezpieczeństwem Polski.

Bibliografia:

Dokumenty:
1. Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej podpisany w Warszawie dnia 14 maja 1955 roku, [w:] System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.55.30.182.
2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.97.78.483
3. Ustawa o urzędzie Ministra Obrony Narodowej, System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.96.102.474.
4. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 1991 roku w sprawie składu oraz zasad i trybu działania Komitetu Obrony Kraju oraz zakresu działania Biura Bezpieczeństwa Narodowego, System Informacji Prawnej LEX, M.P.91.47.332.
5. Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 roku, [w:] System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.52.33.232.
6. Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.67.44.220 z póź. zm.

Książki i druki zwarte:
1. Jurek M., Skrzypkowski E., Układ Warszawski, Warszawa 1971.
2. Kabala E. , Kompetencje i zadania organów władzy ustawodawczej i wykonawczej w zakresie bezpieczeństwa i obronności państwa, Warszawa 1998.
3. Koziej S., Współczesne problemy bezpieczeństwa międzynarodowego i narodowego, Warszawa 2003.
4. Sienkiewicz P.,  Teoria konfliktów zbrojnych, Warszawa 1997.
5. Wawrzyniak J., Zarys polskiego ustroju konstytucyjnego, Warszawa 1999.

Artykuły:
1. Stanowisko w sprawie kierowania bezpieczeństwem narodowym, (red.) Biuro Badań Strategicznych PWSBiA, Warszawa 2002.
2. Bahr J., Skutecznie zapobiegać zagrożeniom terrorystycznym, [w:] Rzeczpospolita nr 174 z 27 lipca 2005 roku.

Przypisy:

¹ S. Koziej, Współczesne problemy bezpieczeństwa międzynarodowego i narodowego, Warszawa 2003, s. 113.
² Cyt. za.: P. Sienkiewicz,  Teoria konfliktów zbrojnych, Warszawa 1997.
³ J. Wawrzyniak, Zarys polskiego ustroju konstytucyjnego, Warszawa 1999, s. 50.
⁴ Cyt. za.: Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 roku, [w:] System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.52.33.232, artykuł 24.
⁵ E. Kabala, Kompetencje i zadania organów władzy ustawodawczej i wykonawczej w zakresie bezpieczeństwa      i obronności państwa, Warszawa 1998, s. 11-12.
⁶ Doradczy Komitet Polityczny -  „[…] Powołany został do kierowania całokształtem spraw układu. Do spraw tych należą m.in.: czuwanie nad rozstrzyganiem sporów międzynarodowych w drodze pokojowej i organizowanie konsultacji we wszystkich ważnych sprawach […], a w szczególności w sprawach dotyczących zapewnienia wspólnej obrony, gdyby któryś z uczestników znalazł się  w obliczu niebezpieczeństwa agresji. W tym kontekście Doradczy Komitet Polityczny stanowi organ podejmujący decyzje, co do kroków, jakie należy przedsięwziąć, celem utrzymania międzynarodowego pokoju. Organ ten rozstrzyga również o przedsięwzięciach natury wojskowej”, M. Jurek, E Skrzypkowski, Układ Warszawski, Warszawa 1971, s. 64.
⁷ Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej podpisany w Warszawie dnia 14 maja 1955 roku, [w:] System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.55.30.182, artykuł 6.
⁸ Wiadomym pozostaje, iż założenia Układu Warszawskiego przewidywały możliwość stworzenia organów pomocniczych w ramach funkcjonowania Doradczego Komitetu Politycznego. Należały do nich między innymi: Komitet Ministrów Obrony państw członkowskich Układu, będący najwyższym koalicyjnym organem wojskowym oraz Rada Wojskowa Dowództwa Zjednoczonych Sił Zbrojnych, w której składzie znaleźli się zastępcy naczelnego dowódcy ZSZ. We wszystkich organach dowódczych i pomocniczych służbę pełnili generałowie i oficerowie Ludowego Wojska Polskiego.
⁹ J. Wawrzyniak, op. cit., s. 59.
¹⁰ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 1991 roku w sprawie składu oraz zasad i trybu działania Komitetu Obrony Kraju oraz zakresu działania Biura Bezpieczeństwa Narodowego, System Informacji Prawnej LEX, M.P.91.47.332, paragraf 5.
¹¹ Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 grudnia 1991 roku … , op. cit., paragraf 16.
¹²  www.bbn.gov.pl
¹³ S. Koziej, Polityka bezpieczeństwa i strategia obronna Rzeczypospolitej Polskiej, [w:] Współczesne problemy bezpieczeństwa międzynarodowego i narodowego, Warszawa 2003, aneks 8.
¹⁴ S. Koziej, Współczesne problemy bezpieczeństwa …, op. cit., s. 114.
¹⁵ Według zapisów znowelizowanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony, Prezydent RP: zatwierdza, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, strategię bezpieczeństwa narodowego; wydaje, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, w drodze postanowienia, Polityczno-Strategiczną Dyrektywę Obronną oraz inne dokumenty wykonawcze do strategii bezpieczeństwa; zatwierdza na wniosek Rady Ministrów, plany krajowych ćwiczeń systemu obronnego i kieruje ich przebiegiem; postanawia, na wniosek Rady Ministrów, o wprowadzeniu albo zmianie określonego stanu gotowości obronnej państwa; może zwracać się do wszystkich organów władzy publicznej, administracji rządowej i samorządowej, przedsiębiorców, kierowników innych jednostek organizacyjnych oraz organizacji społecznych o informacje mające znaczenie dla bezpieczeństwa i obronności państwa; inicjuje i patronuje przedsięwzięciom ukierunkowanym na kształtowanie postaw patriotycznych i obronnych w społeczeństwie; określa na wniosek Ministra Obrony Narodowej, główne kierunki rozwoju Sił Zbrojnych oraz ich przygotowań do obrony państwa; uczestniczy w odprawach kierowniczej kadry Ministerstwa Obrony Narodowej i Sił Zbrojnych, może je także zwoływać. Co zaś tyczy się Rady Ministrów wykonuje ona, w ramach zapewniania zewnętrznego bezpieczeństwa państwa i sprawowania ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju, następujące zadania: opracowuje projekty strategii bezpieczeństwa narodowego; planuje i realizuje przygotowania obronne państwa; przygotowuje system kierowania bezpieczeństwem narodowym do funkcjonowania na stanowiskach kierowania; odpowiada za: utrzymywanie stałej gotowości obronnej państwa, wnioskowanie do Prezydenta o jej podwyższenie w razie zewnętrznego zagrożenia i w czasie wojny oraz o jej obniżenie stosownie do zmniejszania stopnia zagrożenia; określanie obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa państwa, w tym obronności oraz przygotowywanie ich szczególnej ochrony; przygotowywanie na potrzeby obronne państwa i utrzymywanie w stałej gotowości jednolitych systemów obserwacji, pomiarów, analiz, prognozowania i powiadamiania; przygotowanie systemu stałych dyżurów na czas zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wojny; określenie zasad wykorzystania służby zdrowia i infrastruktury technicznej państwa na potrzeby obronne, w tym sposobu zabezpieczania przestrzeni powietrznej i wód terytorialnych; zapewnianie funkcjonowania systemu szkolenia obronnego w państwie; prowadzenie kontroli stanu przygotowań obronnych. Cyt. za.: S. Koziej, Współczesne problemy bezpieczeństwa …, op. cit. s. 115 oraz Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.67.44.220 z póź. zm. 
¹⁶ J. Wawrzyniak, Zarys polskiego ustroju konstytucyjnego, Warszawa1999, s. 105.
¹⁷ Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.97.78.483, artykuł 134.
¹⁸ E. Kabala, Kompetencje i zadania organów władzy …, op. cit., s. 10.
¹⁹ Stanowisko w sprawie kierowania bezpieczeństwem narodowym, (red.) Biuro Badań Strategicznych PWSBiA, Warszawa 2002, s. 5.
²⁰ Zadań, o których mówi ustawa jest znacznie więcej i obejmują także: sprawowanie, w zakresie powierzonym przez Radę Ministrów, ogólnego nadzoru nad realizacją zadań obronnych przez organy administracji państwowej, instytucje państwowe, samorządy, przedsiębiorców i inne podmioty; sprawowanie ogólnego kierownictwa w sprawach wykonywania powszechnego obowiązku obrony; kierowanie administracją rezerw osobowych dla celów powszechnego obowiązku obrony; określanie celów, kierunków i zadań szkolnictwa wojskowego; kierowanie sprawami zaspokajania potrzeb materiałowych, technicznych i finansowych Sił Zbrojnych; utrzymywanie kontaktów z resortami obrony innych państw oraz z wojskowymi organizacjami międzynarodowymi i inne. Cyt. za.: Ustawa o urzędzie Ministra Obrony Narodowej, System Informacji Prawnej LEX, Dz.U.96.102.474.
²¹ Konstytucja …, op. cit., artykuł 134.
²² S. Koziej, Współczesne problemy bezpieczeństwa …, op. cit., s. 120.
²³ J. Bahr, Skutecznie zapobiegać zagrożeniom terrorystycznym, [w:] Rzeczpospolita nr 174 z 27 lipca 2005 roku

Łukasz Polinceusz